نارساخوانی و کودکان دوزبانه

نارساخوانی و کودکان دوزبانه؛ آنچه باید بدانید

پرورش کودکان دوزبانه‌ی مبتلا به نارساخوانی میتونه خیلی چالش برانگیز باشه بنابراین دونستن برخی نکات میتونه این مسیر پر چالش رو راحت تر کنه.

در این راستا مصاحبه ای با ماری روبر، گفتاردرمانگر کودکان دوزبانه، خواهیم داشت و به بررسی جامع نکاتی می‌پردازد که لازم است در این زمینه بدانید.

نارساخوانی یا خوانش پریشی چیست؟

‌تعاریف متعددی از نارساخوانی ارائه شده است، اما به عنوان یک گفتاردرمانگر، همواره این تعریف از « انجمن بین‌المللی نارساخوانی» را جامع‌ترین و دقیق‌ترین توصیف دانسته‌ام:

نارساخوانی یک ناتوانی یادگیری خاص با منشا عصب‌ است که با دشواری در شخیص دقیق وَ یا روان واژه‌ها، ضعف در اِملا و ناتوانی در رمزگشایی کلمات شناخته می‌شود.

این دشواری‌ها معمولا ناشی از نقص در مؤلفه‌ی واج‌شناختی زبان‌اند؛ نقصی که اغلب با توجه به سایر توانایی‌ها شناختی فرد و نیز دریافت آموزش مؤثر در محیط آموزشی، غیرمنتظره به نظر میرسد.

پیامدهای ثانویه‌ی این اختلال میتواند شامل مشکلاتی در درک مطلب و کاهش مهارت خواندن باشد؛ اَمری که در نهایت مانع رشد دایره‌ی واژگان و دانش زمینه‌ی فرد میشود.

توصیه میکنیم که مقاله 15 فعالیت رشد زبان مخصوص کودکان را هم مطالعه فرمایید.

این تعریف بسیار جامع است؛ هم ماهیت نارساخوانی را توضیح میدهد و هم تاکید می‌کند که این اختلال به میزان آموزش یا سطح هوش فرد وابسته نیست و به پیامدهای ثانویه‌ی آن نیز اشاره می‌کند؛

پیامد های ثانویه ای نظیر، کاهش لذت از خواندن و «اثر مَتیو»(Matthew Effect)، یعنی این‌که «ثروتمندان ثروتمندتر و فقیران فقیرتر می‌شوند»؛ مفهومی که در اینجا به رشد نابرابر دایره‌ی واژگان و ساختار زبانی اشاره دارد.

هرچه بیشتر بخوانید، مهارت خواندن شما بهتر می‌شود و در نتیجه، دانش افزایش می‌یابد. در مقابل، هرچه کمتر بخوانید، تمایل کمتری به خواندن خواهید داشت و در نتیجه، فرصت‌های یادگیری بیشتری را از دست خواهید داد.

نارساخوانی چگونه بروز می‌کند؟

بیماری نارساخوانی معمولاً در سال اول یا دوم آموزش رسمی در مدرسه یا خانه مشخص می‌شود (هرچند نشانه‌های آن ممکن است پیش از این دوره نیز وجود داشته باشند). 

اختلال دیسلکسیا یا نارساخوانی، خود را عمدتاً در قالب دشواری در یادگیری خواندن و اِملا نشان می‌دهد.

افراد مبتلا به نارساخوانی ممکن است در دستور زبان و درک متون خوانده شده نیز دچار مشکل باشند؛ بنابراین، نارساخوانی طیف گسترده‌ای دارد. 

همچنین، این دشواری‌ها می‌توانند باعث شوند کودک از انجام فعالیت‌های مرتبط با سوادآموزی اجتناب کند، زیرا این فعالیت‌ها برای کودک بسیار دشوارتر از هم سن و سال هایش هستند.

مقاله اختلالات گفتاری و زبانی در کودکان از زبان یک گفتار درمانگر میتواند اطلاعات مفیدی در این باره بدهد.

این نوع اجتناب‌گری در خواندن و انجام تکالیف می‌تواند تشخیص نارساخوانی را دشوار کند؛ چرا که ممکن است به‌سادگی گفته شود: «او به اندازه‌ی کافی تلاش نمی‌کند» یا «اصلا دلش نمیخواهد بخواند»

من همواره به والدین و معلمان توصیه می‌کنم مراقب کودکانی باشند که حتی پس از دریافت کمی حمایت و کمک اضافی، همچنان از سطح کلاس خود عقب می‌مانند.

کودکان معمولاً به دلیل مواجهه‌ی هم‌زمان با محتوای آموزشی، با سرعتی نسبتاً مشابه همسالان خود یاد می‌گیرند. بنابراین، اگر کودکی به‌طور قابل‌توجهی از این روند عقب باشد، لازم است بررسی عمیق‌تری انجام شود.

عوامل موثر در ابتلا به نارساخوانی کدام‌اند؟

عوامل متعددی در افزایش احتمال ابتلا به اختلال نارساخوانی نقش دارند و مانند بسیاری از اختلالات دیگر، اگرچه تشخیص آن علم دقیقی ندارد، اما می‌دانیم برخی عوامل خطر را افزایش می‌دهند.

مهم‌ترین عامل موثر، وجود فردی مبتلا به نارساخوانی در خانواده‌ی درجه‌یک (به ویژه یکی از والدین) است. به همین دلیل، گفتاردرمانگران معمولاً درباره‌ی سابقه‌ی خانوادگی مشکلات خواندن سوال می‌کنند.

همچنین، برخی نشانه‌ها هشداردهنده یا «نشانه های واضح» در کودکان خردسال مورد توجه قرار می‌گیرند. هر کودکی که دچار تاخیر زبانی یا تاخیر اختلال گفتاری (تلفظی) باشد، حتی اگر این مشکلات پیش از سن یادگیری خواندن برطرف شده باشند، در معرض خطر بیشتری برای تشخیص نارساخوانی قرار دارد.

در نهایت، کودکانی که در یادگیری مهارت‌های پیش‌خواندن با مشکل مواجه‌اند نیز در معرض خطر هستند.

مهارت‌های پیش‌خواندن شامل آگاهی از نوشتار (شناخت نام و صدای حروف) و همچنین مهارت‌های آگاهی واج‌شناختی مانند تشخیص و تولید قافیه، شمارش صداها یا هجاها و سایر فعالیت‌های مرتبط با دست‌کاری صداها می‌شود.

آیا دوزبانگی باعث اختلالات خواندن می‌شود؟

پاسخ کوتاه این است که پژوهش‌ها به صراحت می‌گویند: خیر، هرگز.

با این‌حال، دوزبانگی می‌تواند نارساخوانی را پیچیده‌تر کند؛ زیرا کودک باید خواندن را در دو زبان (یا بیشتر) با نظام‌های صوتی متفاوت بیاموزد.

از آنجا که دوزبانگی به‌اشتباه مقصر مشکلات خواندن دانسته می‌شود، لازم است به خاطر داشته باشیم فردی که نارساخوان است، چه تک‌زبانه و چه چندزبانه، در هر صوررت نارساخوان خواهد بود.

• آیا ممکن است فرد در بیش از یک زبان نارساخوان باشد؟

بله. همانند اختلالات گفتار و زبان، اگر کودک شما در یک زبان به نارساخوانی تشخیص داده شود، می‌توان او را در تمام زبان‌هایی که در آن‌ها خواندن و نوشتن انجام می‌دهد نارساخوان دانست؛ به‌شرط آن‌که این زبان‌ها دارای نظام نوشتاری الفبایی و مبتنی بر تطابق حرف و صدا باشند.

نارساخوانی چگونه تشخیص داده میشود؟

این موضوع به کشوری که در آن زندگی می‌کنید بستگی دارد. در برخی کشورها، تشخیص توسط روان‌شناسان انجام می‌شود و در برخی دیگر، گفتاردرمانگران مسئول ارزیابی و تشخیص هستند.

به‌عنوان والدین، لازم است از پزشک یا مدرسه‌ی فرزندتان درباره‌ی روند معمول تشخیص در محل زندگی خود سوال کنید.

توصیه میکنیم که مقاله اختلالات گفتاری و زبانی در کودکان از زبان یک گفتار درمانگر را هم مطالعه فرمایید.

چه اقداماتی میتوان انجام داد؟

اگر والدین به نارساخوانی فرزند خود مشکوک باشند (یا حتی اگر یک فرد بزرگسال احساس کند نیاز به ارزیابی دارد)، بهترین نقطه‌ی شروع، مراجعه به مدرسه و آگاه شدن از روند اموزش و سپس مراجعه به پزشک است.

پس از تشخیص نارساخوانی، بسته به محل زندگی، ممکن است درمان و برنامه‌های توان‌بخشی در دسترس باشد یا سازوکارهایی در مدرسه برای کاهش فشار آموزشی بر کودک و تسهیل دسترسی او به برنامه‌ی درسی در نظر گرفته شود.

حضور والدین در جلسات درمانی همراه با کودک می‌تواند درک عمیقی از چالش‌های او ایجاد کند و معمولا از والدین انتظار می‌رود که برای پیشرفت کودک، تمرین‌های خانگی را نیز با او انجام دهند.

سخن پایانی درباره نارساخوانی و کودکان دوزبانه

درمان نارساخوانی و کودکان دوزبانه، به‌ویژه اگر در سنین پایین آغاز شود، میتواند بسیار مؤثر باشد. 

همان‌طور که در بسیاری از موارد صدق می‌کند، آگاهی قدرت است؛ بنابراین، همواره به والدین توصیه میکنم تا حد امکان اطلاعات معتبر و دقیق کسب کنند.

در نهایت، فارغ از آن‌که مراحل اولیه چقدر پُراسترس به نظر می‌رسند، به خاطر داشته باشید که هرچند نارساخوانی مسیری دشوار و اختلالی مادام‌العمر است، امروزه دانش ما درباره‌ی آن بسیار بیشتر از گذشته است و بیشتر افراد مبتلا به نارساخوانی در نهایت یاد می‌گیرند که بخوانند و بنویسند. 

پس نگرانی را جایگزین آرامش و دانش کنیم تا شکوفایی فرزند خود را تسریع ببخشیم.