هر چه که باید در مورد درک زبان و دوزبانگی بدانید
اگه تا حالا گذرتون به گفتاردرمانی خورده باشه یا کتابهای رشد کودک رو خونده باشید، حتماً اصطلاحات «زبان درکی» (Receptive Language) و «زبان بیانی» (Expressive Language) به گوشتون خورده .
اما اینها واقعاً یعنی چی؟
چطور تو خونه این مهارتها رو تقویت کنیم و کِی باید نگران بشیم؟
امروز دوباره با خانم «ماری رابرت» که گفتاردرمانگر کودکان دوزبانه هست مصاحبه ای ویژه خواهیم داشت تا به این سوالها جواب دهد.
میتوینن از مقال دوزبانه بودن به چه معناست و چه زمانی فرد را می توان دوزبانه نامید؟ نیز کمک بگیرید.
زبان درکی یا همون «فهمیدن» چیه؟
خیلی ساده بگیم، زبان درکی (Receptive Language) اصطلاحیه که برای هر چیزی که یه آدم «میفهمه» یا متوجه میشه، به کار میره.
این شامل فهمیدن حرفهای بقیه، درک حرکات دست و صورت (زبان بدن) و وقتی بزرگتر شدیم، درک چیزهاییه که میخونیم .
در واقع این مهارت یعنی ما چطور پیامها و اطلاعاتی که بهمون میرسه رو پردازش میکنیم .
اون طرف قضیه «زبان بیانی» قرار داره؛ یعنی چیزهایی که میگیم، مینویسیم یا با ایما و اشاره نشون میدیم تا منظورمون رو به بقیه برسونیم.
در صور تمایل مقاله فراگیری زبان در مقایسه با یادگیری زبان را نیز مطالعه فرمایید.
چرا این مهارت برای بچهها مهمه؟
مهارتهای درکی از همون بدو تولد شروع به رشد میکنن و از حدود ۶ ماهگی خودشون رو نشون میدن. نوزادها اول کلمات تکی (مثل اسمها) رو میفهمن و خیلی زود درکِ فعلها، جملات و دستورات هم بهش اضافه میشه.
رشد زبان دقیقاً مثل راه رفتنه؛ همونطور که اول باید وایسیم تا بعدش بتونیم راه بریم، توی زبان هم اول باید «فهمیدن» (مهارت درکی) رو یاد بگیریم تا بعدش بتونیم حرف بزنیم.
اگه بچهای کلمهای رو نفهمه، خیلی بعیده که بتونه درست ازش استفاده کنه. اگه زبان رو یه دیوار فرض کنیم، «درک کردن» حکم فونداسیون اون دیوار رو داره.
آیا دوزبانه بودن باعث میشه بچه دیرتر بفهمه؟
جواب کوتاه اینه که نه؛ دوزبانه بودن هیچ اثر منفیای روی یادگیریِ درک مطلب نداره. مراحل رشد درک زبان برای بچههای دوزبانه و تکزبانه باید عین هم باشه.
البته ممکنه تعداد کلماتی که بچه توی هر زبان میفهمه فرق داشته باشه.
مثلاً ممکنه یه کلمه رو توی هر دو زبان بفهمه، ولی یه کلمه دیگه رو فقط توی یکی از زبانها بلد باشه.
یا مثلاً دستورات زیادی رو توی هر زبان جداگانه متوجه بشه، ولی تعداد کمی دستور باشه که توی «هر دو» زبان بدونه. این کاملاً طبیعیه.
چیزی که مهمه اینه که «مجموعِ فهم» بچه توی هر دو زبان، با بچههای همسن خودش برابر باشه.
کِی باید نگران بشیم؟
اگه حس میکنید فرزندتون چیزهایی رو که بقیه بچههای همسنش راحت میفهمن، متوجه نمیشه، شاید جای نگرانی باشه. چندتا مثال ساده:
- بچه یکساله: وقتی اسم وسایل معمولی رو میبرید، بهشون نگاه نمیکنه یا دستش رو سمتشون دراز نمیکنه.
- بچه دوساله: دستورات سادهای رو که تو خونه میدید، انجام نمیده.
- بچه سهساله: داستانهای سادهای رو که با هم میخونید، متوجه نمیشه.
در مورد بچههای دوزبانه باید یه کم دقیقتر باشیم:
آیا بچه فقط چون یکی از زبانهاش (مثلاً زبان دوم) ضعیفه تو مدرسه مشکل داره؟
یا اینکه کلاً درک مطلبش عقبه و تو هیچکدوم از زبانها طبق سنش پیش نمیره؟
اگه دیدید توی «هیچکدوم» از زبانها به مراحل رشد همسنهاش نرسیده، باید حتماً با یه متخصص مشورت کنید.
همچنین مقاله 8 اشتباه رایج در پرورش کودک 2 زبانه به والدین زیادی کمک کرده تا مسیر پرشو کودک دو زبانه رو با موفقیت طی کنن.
چطور تو خونه به بچه کمک کنیم؟
بهترین کار اینه که از یه گفتاردرمانگر وقت بگیرید اما اگه توی نوبت هستید یا میخواید تو خونه کار کنید، این روشها خوبن.
- یادداشت بردارید: ببینید فرزندتون دقیقاً چی رو میفهمه و چی رو نه؛ بعد با چیزی که برای سنش طبیعیه مقایسه کنید. مثلاً کلمات تکی رو میفهمه؟ جملات کوتاه رو چطور؟.
- تکرار دستورات موقع انجام کار: دستورات رو توی کارهای روزمره تکرار کنید، اونم دقیقاً «زمانی» که دارید با هم اون کار رو انجام میدید.
- کار روی دایره لغات: اگه اسمها رو بلده، برید سراغ فعلهای رایج خونه. یه بازی ساده اینه که بگید «اگه خوشحالی و میدونی... بشین!» (یعنی فعلهای مختلف رو توی بازی بیارید)
- تکرار، تکرار و تکرار: فهمیدن به شدت به تکرار نیاز داره. پس وقتی کلمهای رو میگید، همزمان نشونش بدید و بذارید بچه لمسش کنه.
سخن پایانی
توضیحاتی در مقاله هر چه که باید در مورد درک زبان و دوزبانگی بدانید ارئه شد اما یادتون باشه درک کردن یه مهارتیه که پرورش پیدا میکنه؛ پس هرچی بیشتر با بچه حرف بزنید، بازی کنید و براش کتاب بخونید، درک زبانش قویتر میشه.
میتونین به عنوان مکملی برا یاین مقاله از همه چیزی که باید در مورد بچههای دوزبانه و رشد زبانی بدونید نیز استفاده کنید.
